أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
300
قانون ( فارسى )
اگر اسهال از اثر خوردن شير شتر بيش از حدّ متوقع و به افراط بود ، يك روز يا دو روز از خوردن آن دست بردارد . آنگاه به تدريج خوردن شير را از سر گيرد . اين بار شير شتر اصلزاده بخورد كه شتر شيرده مذكور از گياهان قبوضيتآور تغذيه كرده باشد و همينكه شير را از پستان شتر مىدوشند ، ريم آهن بصرايى كه در شراب و سركه شسته شدهاند و بر آتش بو دادهاند به وزن ده درهم ، خرنوب مصرى و ساماروغ ( نوعى قارچ چمنى ) هريك پنج درهم ، بزر كرفس سه درهم ، چند بسته از مرزه ، كرفس و فيجن همه را در آن شير تازه دوشيده ريزند و يك ساعت در شير بمانند ؛ آنگاه شير را بپالايند و بخورند و كمكم و به تدريج شير خالص شتر اصلزاده را - كه ذكر شد - بخورند و اگر نياز به كمك مسهل داشتى ، دارويى را كه مصلحت مىدانى با آن قاطى كن ! ادرارآورها در علاج استسقاى خيگى به ياد داشته باش ! هيچگاه تنها داروئى را از داروهاى ادرارآور بر دوام به بيمار ندهى بلكه داروها را عوض كن . گاهى اين و گاهى آن . داروهاى مفيد در علاج بيمارى استسقاى خيگى عبارتند از : كرفس كوهى ، نانخواه ، ( ننه حوا ) ، پونه ، برباله ، رازيانه ، بزر كرفس كاشتنى ، كاشم ، همه نوع انگدان ، ماشدارو ، وجّ ( سوسن زرد ) ، هر دو نوع سنبل ، تخم زردك بيابانى ، مو ( بيخ گياهى است ) ، مارچوبه ، بزر مارچوبه ، بيخ زردك بيابانى ، كاكنه . هر دارويى از اين داروها را كه استعمال مىكنى بايد خرد و سائيده مانند گرد گردند كه به سرعت به طرف كوژ كبد برسند . اگر داروهاى ادرارآور بسيار قوى و تأثيربخشى تجويز كردى بايد بيمار را سفارش دهى كه بعد از تناول دارو آبگوشت چرب ، مانند آبگوشت مرغ چاق بخورد . ضمادها ( داروهاى بر خارج گذاشتنى ) داروهاى گذاشتنى در اين حالت نبايد در تركيبش به حد زياد داروهايى وارد باشد كه خشكاننده ، و تحليلبرنده و قبوضيتآور هستند . كه مسامهاى پوست را مىبندند و راه تنفس براى پوست از راه اين سوراخهاى ريز نمىماند و داروهائى را در تركيب آنها به كار مبر كه بسيار كم تحليل برنده باشند . دقت كن ! كه داروهاى داخل ضماد نگهدارندهء نيروى بيمار باشند . مثلا : سنبل هر دو نوعش ، كندر و مقدار بسيار كمى از مشك زمين در ضماد باشند خوب است . كه در اين حالت ، ضماد بر شكم گذاشتنى نگهدارندهء نيروى پردهء بالائى پوشش اندامان ( مراق ) است و همچنين نگهدارندهء نيروى اندامانى است كه زير پوشش مراق واقعند . و مراق و اندامان زير پوشش مراق را چنان تقويت مىكند كه مواد ناسازگار را در خود جاى ندهند . داروهاى گذاشتنى تكى و ساده و داروهاى تركيبى كه ضماد شوند و در علاج بيمار استسقائى خيگى بسيار مفيد باشند ، فراوان در اقرابادين ( كتاب پنجم قانون ) آمدهاند ؛ اينجا ضمادهايى را ذكر مىكنيم كه آزمون شده و بسيار مفيد باشند كه تركيب يكى از آنها چنين است :